21 mei 2026

Universiteit van Amsterdam

Van TikTok-meme tot propaganda: de opkomst van slopaganda

Samenleving

AI-video’s, memes en virale TikTok-trends lijken op het eerste gezicht puur entertainment, maar spelen een groeiende rol in moderne propaganda en geopolitieke beïnvloeding. Mediawetenschapper Marc Tuters en collega’s aan de Universiteit van Amsterdam onderzoeken dit fenomeen in het nieuwe interdisciplinaire project ‘Ambient Conflict’, dat zich richt op een specifieke nieuwe vorm van propaganda die zij ‘slopaganda’ noemen.

Het project bouwt voort op eerder onderzoek van Tuters uit 2023, getiteld ‘Ambient Propaganda’, waarbij hij en collega’s moderne propaganda op sociale media onderzochten. In dat eerdere project analyseerden de onderzoekers pro-Russische TikTok-memes rond de oorlog in Oekraïne. Tuters beschrijft hoe die content sterk op propaganda leek, maar tegelijkertijd diep verweven was met internetcultuur. Het bleek lastig om deze video’s eenduidig als propaganda te definiëren, omdat traditionele propagandadefinities uitgaan van berichten van een identificeerbare actor, met duidelijke manipulatie en traceerbare campagnes. De betreffende video’s bevonden zich in een grijs gebied: de boodschap werd de kijker niet direct opgelegd, maar raakte ongemerkt verweven met de platformcultuur.

Slopaganda is de term die Tuters en zijn collega’s gebruiken voor AI-gegenereerde propagandacontent die snel, goedkoop en op grote schaal geproduceerd en verspreid kan worden. In plaats van te steunen op directe overtuiging, werkt deze content via herhaling, humor, esthetische herkenbaarheid en platformdynamieken. Tuters legt uit dat dergelijke content vooral gericht is op engagement en minder op het direct overtuigen van een publiek. Gebruikers delen content vaak niet omdat ze erin geloven, maar omdat het grappig, opvallend of trending is. Algoritmes versterken die verspreiding vervolgens automatisch, waardoor de grens tussen online cultuur en geopolitieke conflicten vervaagt. Platforms als TikTok, Instagram en YouTube worden daardoor steeds vaker onderdeel van de infrastructuur waar moderne conflicten zich afspelen.

Als concreet voorbeeld noemt Tuters de door Iran verspreide AI-video’s in Lego-stijl waarin Donald Trump belachelijk wordt gemaakt. Die video’s werden miljoenen keren bekeken en gedeeld. Door de onschuldige Lego-esthetiek te gebruiken, sloten de video’s perfect aan op het sentiment en de platformvibe, terwijl de bottom-up verspreiding laat zien hoe propaganda tegenwoordig op een fundamenteel andere manier een publiek bereikt.

Met het project ‘Ambient Conflict’ hopen de onderzoekers nieuwe methoden te ontwikkelen om moderne online propaganda beter zichtbaar en meetbaar te maken. Tuters wijst erop dat veel bestaande beleidsbenaderingen en Europese initiatieven nog steeds gebaseerd zijn op kaders die uitgaan van identificeerbare actoren, gecoördineerde campagnes en expliciete pogingen tot manipulatie. Hedendaagse vormen van beïnvloeding ontstaan echter steeds vaker via diffuse, platform-eigen dynamieken die niet altijd passen binnen die traditionele definities.

Lees ook

Nieuwe AI-minor op de HvA

24 februari 2025

“Bijna iedereen kan bellen. Dat maakt OpenIris meteen toegankelijk.”

4 mei 2026

Waarom GPT niet zoals mensen kan redeneren

23 maart 2025

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Blijf je graag op de hoogte blijven van wat er binnen het Amsterdam AI ecosysteem gebeurd?