“Technologie heeft altijd een sleutelrol gespeeld in hoe organisaties functioneren,” blikt Mona terug. “Maar in de afgelopen twintig jaar is die impact exponentieel gegroeid. Waar de focus destijds breed op data lag, is dat de afgelopen tien jaar volledig verschoven naar AI. Toch gaat het allang niet meer puur om de techniek zelf. De belangrijkste vraag van vandaag is hoe je mensen meeneemt in deze enorme technologische versnelling.”

Een van de hardnekkigste misvattingen is dat AI een exclusief feestje is van de IT-afdeling. Waarom klopt dat niet?
“AI is absoluut niet het domein van één enkele functie. Als je het écht goed wilt doen, heb je de hele organisatie nodig. Samenwerking tussen verschillende disciplines is cruciaal. Niet alleen de technische teams, maar juist ook de business, de risicoafdelingen (Risk) en in toenemende mate HR spelen een sleutelrol. Die laatste is geen toeval: AI verandert de dagelijkse praktijk op de werkvloer fundamenteel. Het beïnvloedt hoe mensen werken, hoe processen automatiseren en welke vaardigheden er morgen nodig zijn. Het gaat erom dat je die technische silo’s doorbreekt en al die perspectieven samenbrengt aan dezelfde tafel.”

Wanneer transformeert een AI-toepassing van ‘een leuke gadget’ naar iets wat écht ‘zinvol’ is?
“Zinvolle AI moet in de eerste plaats bijdragen aan de strategische doelen van een organisatie, of het nu gaat om efficiënter werken of het ontwikkelen van nieuwe diensten. Maar organisaties opereren niet in een vacuüm; je moet áltijd kijken naar de impact op het bredere maatschappelijke speelveld. Wat betekent een systeem voor je externe stakeholders? Of dat nu directe consumenten zijn, patiënten in de zorg of burgers bij de overheid. ‘Zinvol’ is de optelsom van interne ambities en externe impact. En we moeten ook realistisch blijven: AI is niet de oplossing voor elk probleem. Soms is het simpelweg niet de juiste technologie voor het vraagstuk dat er ligt.”

“We begeven ons nu echt in een transformatiefase. AI zet niet meer alleen de puntjes op de i, maar begint fundamenteel bedrijfsprocessen en businessmodellen te veranderen.”

Je bent al heel lang actief in dit veld. Welke grote verschuiving zie je organisaties op dit moment doormaken?
“Waar organisaties een paar jaar geleden vooral experimenteerden met kleine proof of concepts en pilots, zie ik nu over alle sectoren heen een beweging naar echte opschaling. We zitten midden in een transformatiefase. Dat brengt direct grote vragen met zich mee over adoptie en vertrouwen. Begrijpen medewerkers eigenlijk wel wat er onder de motorkap gebeurt? Slaan ze niet door in te veel — of juist te weinig — vertrouwen in de output van een AI-systeem? En voelen ze zich veilig genoeg om kritische vragen te stellen als ze een resultaat niet herleiden?

In dat kader zie ik de Europese AI Act als een welkom kompas. Sommigen zijn bang dat regelgeving innovatie in de weg staat, maar in de dagelijkse praktijk zie ik het omgekeerde: het biedt organisaties juist houvast en duidelijke kaders over hoe veilig en verantwoord gebruik eruitziet. Het helpt ze om zelf intern in control te blijven.”

Responsible AI krijgt er tegenwoordig ook een duurzaamheidsdimensie bij. Hoe uit zich dat?

“De link tussen Responsible AI en het ESG-domein (Environment, Social, Governance) wordt inderdaad in rap tempo sterker. AI-modellen vreten energie, dus we moeten kritisch kijken naar onze footprint. Bij PwC zijn we daar nu heel druk mee bezig. Net zoals we de reisbewegingen van medewerkers meten om erop te sturen, doen we dat nu ook met AI. Je kunt daarin heel concrete keuzes maken, bijvoorbeeld door alleen in zee te gaan met datacenters die een circulair model hanteren.

Daarnaast raakt duurzaamheid ook de ‘S’ van ESG: de sociale kant en het beschermen van fundamentele rechten. Wat betekent automatisering voor de mens? Het meten van die langetermijnimpact via zogeheten impact audits staat maatschappelijk nog in de kinderschoenen. We zitten nog vroeg in de AI-journey; er moet wat tijd overheen gaan om betrouwbaar te meten wat er gebeurt als een systeem eenmaal operationeel is. Maar dat de focus verschuift van puur de techniek naar de menselijke impact over tijd, is een uitstekende zaak.”

“Ik kijk altijd naar de klant van mijn klant. Voor mij is een AI-toepassing pas écht succesvol als het waarde toevoegt voor iedereen in de hele keten.”

Binnenkort verzorg je een keynote tijdens AI020. Kun je alvast een tipje van de sluier oplichten?
“Tijdens mijn keynote wil ik de zaal meenemen in een ‘Back to the Future’-gedachte-experiment. Door bewust twintig jaar vooruit te reizen in de tijd en met terugwerkende kracht te kijken naar het moment waarop we nu staan, wil ik het perspectief scherpen. Wat hopen we straks geweten te hebben? En hoe hopen we dat we vertrouwen en verantwoord gebruik vanaf het allereerste begin — by design — hebben ingebed in onze systemen? De keuzes die organisaties vandaag maken, richten de wereld van morgen in.

Ik zie daarin trouwens een unieke rol weggelegd voor Amsterdam. De stad heeft van oudsher een enorm waarde-gedreven cultuur met veel oog voor menselijke belangen en rechten. Combineer dat met een ijzersterk ecosysteem van universiteiten, innovatieve startups en grote organisaties, en je hebt alle ingrediënten in handen om betrouwbare AI wereldwijd op de kaart te zetten. Succesvolle AI draait immers altijd om de balans tussen wat technisch kan, wat wettelijk mag en wat maatschappelijk wenselijk is.