Universiteitshoogleraar Claes de Vreese ontving op 7 oktober als eerste UvA-wetenschapper de Stevinpremie van NWO, de hoogste onderscheiding in Nederland voor onderzoekers met bijzondere prestaties op het gebied van kennisbenutting voor de samenleving. De premie bedraagt 1,5 miljoen euro. De Vreese gebruikt die om te onderzoeken hoe AI onze informatieomgeving verandert en wat dat betekent voor vertrouwen en democratie, en om bij te dragen aan duidelijke regels voor deze snel veranderende digitale wereld.

Voor vrijwel alle onderdelen van de democratie bestaan spelregels, legt hij uit, maar AI en social media bewegen zich in een grote nieuwe ruimte met weinig regels. Wie is verantwoordelijk als een AI-systeem misleidende informatie verspreidt, welke data mag zo’n systeem gebruiken en hoe blijven mensen online informatie vertrouwen? Volgens De Vreese is de concentratie van geld, technologie en politieke macht groter dan ooit. Toch is het nog niet te laat: “Nederland en Europa kunnen nu nog kiezen voor een manier van werken met AI die past bij onze publieke waarden, zoals mensenrechten en privacy. Ik wil graag af van het idee dat we moeten kiezen tussen nieuwe technologie óf ethische regels.”

De premie geeft De Vreese vooral vrijheid, omdat het geld niet aan één vooraf bepaald project vastzit. Zo kan hij snel inspelen op nieuwe ontwikkelingen, terwijl een gewone beurs soms anderhalf jaar op zich laat wachten. Hij blijft werken in interdisciplinaire teams, met jonge onderzoekers en met praktijkpartners van het AI, Media and Democracy Lab, zoals DPG, RTL, de NPO, toezichthouders, het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Europese Commissie.