Conservator Myrthe Bleeker van het VU-archief omschrijft het handschrift van Abraham Kuyper als “best wel ingewikkeld” en sterk veranderend door de tijd heen. Samen met stagiair Nora Vallenduuk heeft zij de afgelopen jaren gewerkt aan het transcriberen van Kuypers geschriften met behulp van kunstmatige intelligentie.
Het project had als doel de vele schrijfsels van Abraham Kuyper, overwegend correspondentie, toegankelijk te maken voor onderzoekers. Daarnaast onderzocht het team hoe AI kan worden ingezet om gescande brieven automatisch om te zetten in leesbare bestanden. Deze aanpak is bijzonder relevant gezien het Historisch Documentatie Centrum (HDC) van de VU ongeveer 100 dozen Kuyper-archief beheert en de belangstelling voor zijn werk onverminderd groot blijft. Bovendien wacht nog ongeveer 4 kilometer ander archiefmateriaal in het HDC op digitale ontsluiting.
Voor het project is Transkribus gebruikt, een veelgebruikte Europese AI-tool binnen archiefinstellingen. Het model werd eerst gevoed met handmatige transcripties, waarbij documenten woord voor woord werden ontcijferd. Bleeker beschrijft dit als “echt monnikenwerk”, zeker bij een lastig handschrift als dat van Kuyper. Vervolgens werden gescande documenten automatisch getranscribeerd en gecontroleerd op fouten. Die feedback werd teruggegeven aan het model om het verder aan te scherpen.
Het project nadert nu de afronding. Het resultaat is een AI-model dat het handschrift van Kuyper kan transcriberen met minder dan 10% foutmarge, wat als een zeer goede score wordt beschouwd. Het model kan ook buiten het VU-archief worden gebruikt, waardoor Kuypers nalatenschap elders in Nederland toegankelijk wordt, ongeacht waar documenten zich bevinden. De opgedane kennis en ervaring maken het bovendien mogelijk om in de toekomst andere archieven sneller en beter te ontsluiten, bijvoorbeeld archieven met correspondentie van bestuurders en hoogleraren die aan de VU verbonden waren.