Vrijenhoek, van huis uit computerscientist, voerde haar promotieonderzoek uit aan het Instituut voor Informatierecht (IViR) van de Universiteit van Amsterdam. Haar proefschrift draagt de titel ‘Building normative diversity into algorithmic news recommendations’ en verdedigt zij op 1 juli aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Centraal in haar onderzoek staat de vraag hoe abstracte journalistieke waarden, zoals diversiteit, kunnen worden vertaald naar concrete technische implementaties in aanbevelingssystemen.

Gepersonaliseerde nieuwsaanbevelingen zijn breder dan enkel sociale media, benadrukt Vrijenhoek. Elk systeem dat toegang heeft tot een grote hoeveelheid data en daaruit een volgorde samenstelt, valt onder deze noemer. Op nieuwssites is dat herkenbaar in rubrieken als “Lees ook”, waarbij vergelijkbare artikelen worden voorgesteld op basis van eerder leesgedrag. Volledig gepersonaliseerde nieuwsaanbiedingen zijn in de praktijk nog zeldzaam: redacties zijn terughoudend om hun normen en waarden aan een geautomatiseerd systeem over te laten, mede omdat dergelijke systemen journalistieke afwegingen nog onvoldoende kunnen nabootsen.

Het risico van puur op gebruikersgedrag gebaseerde aanbevelingen is dat lezers uitsluitend entertainmentnieuws voorgeschoteld krijgen, terwijl relevante maar minder klikvriendelijke informatie verdwijnt. Vrijenhoek pleit daarom niet voor het vervangen van redacteuren, maar voor technologie die is ontworpen met journalistieke doelen als uitgangspunt. Zij wijst erop dat het ook verlammend kan werken als men direct streeft naar een perfecte oplossing: klein beginnen met iets dat begrijpelijk en controleerbaar is, heeft de voorkeur.

Nieuwspersonalisatie hoeft volgens Vrijenhoek niet per definitie te leiden tot een filterbubbel. Technologie kan evengoed zo worden ingericht dat lezers juist worden blootgesteld aan standpunten die zij nog niet kennen. Als voorbeeld noemt zij een rubriek als “Politieke standpunten die je nog niet kent”, of een systeem dat alle politieke partijen een gelijk aandeel in de berichtgeving geeft. Tegelijkertijd is er ook een argument voor een systeem dat partijen met meer stemmen meer aandacht geeft. Welke keuze de juiste is, verschilt per redactie. Vrijenhoek benadrukt dat redacties eerst zelf moeten bepalen wat een divers nieuwsaanbod voor hen betekent, voordat technische specialisten aan de slag kunnen gaan.