Volgens universitair docent Margot van der Goot kunnen AI-chatbots voor mensen die zich eenzaam voelen een prettige gesprekspartner zijn. ChatGPT reageert vriendelijk, is altijd beschikbaar en bevestigt vaak wat iemand zegt. Dat geeft gebruikers het gevoel dat ze begrepen worden, terwijl een chatbot geen mens is en geen betekenis begrijpt, maar patronen nadoet.
Van der Goot onderzoekt al jaren hoe mensen communiceren met machines en richt zich tegenwoordig op de emotionele band die ontstaat tussen mensen en chatbots. Ze is verbonden aan het Centre for Urban Mental Health, waar onderzoekers samenwerken met onder meer de gemeente om mentale gezondheid in de stad te verbeteren. In de media duidt zij regelmatig dit onderwerp, juist omdat bedrijven belang hebben bij veelvuldig gebruik van chatbots en systemen ontwerpen die warm en meegaand aanvoelen.
De oneindige beschikbaarheid en bevestigende stijl van chatbots kan gevolgen hebben voor sociale vaardigheden. Van der Goot wijst op eerdere vormen van de-skilling, zoals navigatiehulpmiddelen die het zelfstandig oriënteren verminderen. Wie veel vertrouwt op een chatbot voor emotionele steun, oefent minder met menselijke interactie, waaronder kritiek of jaloerse reacties. Voor sommige mensen kan dit ertoe leiden dat echte sociale contacten minder aantrekkelijk worden.
Daarnaast wijst Van der Goot op bredere risico’s. Grote AI-bedrijven erkennen mogelijke schadelijke effecten, maar doen volgens haar weinig om deze te beperken. Ze noemt het een wereldwijd experiment zonder toezicht, waarbij producten met aanzienlijke risico’s toch breed beschikbaar blijven.
Samen met de GGZ en andere professionals probeert Van der Goot bewustwording te vergroten. Ze draagt bij aan richtlijnen, werkte mee aan lesmateriaal over AI en emoties en wil dat het gebruik van chatbots vaker ter sprake komt in therapie. Een gesprek over wat iemand aan ChatGPT vertelt, kan een ingang vormen voor onderwerpen die nog niet met een therapeut zijn gedeeld.
Voor gebruikers heeft zij een aantal adviezen: praat eerst met mensen bij gevoelens van eenzaamheid, blijf bewust dat een chatbot een taalmodel is zonder begrip, en bespreek het gebruik ervan met anderen. Van der Goot ziet daarin een bredere oproep om menselijke communicatie centraal te blijven stellen.