AI is inmiddels onderdeel van het dagelijks leven in Amsterdam: studenten gebruiken taalmodellen voor hun opdrachten, ambtenaren zetten AI-tools in voor beleidsanalyses en bedrijven verbeteren hun processen met datagedreven systemen. Het is dan ook logisch dat de stad de infrastructuur daarachter wil faciliteren. Toch roept de komst van een nieuw grootschalig datacenter in het Westelijk Havengebied volgens Rick van Kersbergen, expert Sustainable AI aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA), lastige vragen op. In een opiniestuk verkent hij de ecologische, maatschappelijke en politieke gevolgen.
Datacenters vormen de ruggengraat van de digitale diensten die we allemaal dagelijks gebruiken. Voor een kennisstad met universiteiten, start-ups en een sterke creatieve industrie lijkt het faciliteren van AI-infrastructuur een logische stap. Maar Van Kersbergen ziet een dilemma: het nieuwe datacenter, het grootste van Amsterdam, wordt vrijwel volledig in gebruik genomen door het Amerikaanse techbedrijf Microsoft. Dat raakt volgens hem niet alleen aan de impact op het milieu, maar ook aan de vraag wie zeggenschap heeft over de digitale infrastructuur waarop de samenleving steeds sterker leunt. Hij merkt daarnaast op dat het besluitvormingsproces omstreden was, gezien de eerdere datacenterstop van de gemeente.
Datacenters verbruiken grote hoeveelheden water en elektriciteit. Van Kersbergen schrijft, op basis van NRC, dat dit datacenter ongeveer evenveel stroom zal gebruiken als alle huishoudens in Haarlem samen. Het gebouw bij Sloterdijk beslaat bovendien 10.000 vierkante meter, verdeeld over drie torens die hoger zijn dan het datacenter op Amsterdam Science Park. En dat in een regio waar woningbouw, industrie en de energietransitie al met elkaar concurreren om beperkte ruimte en netcapaciteit, en waar nieuwe stroomaansluitingen niet altijd mogelijk zijn.
Volgens Van Kersbergen is duurzaamheid onvoldoende meegewogen. Hij verwijst naar hoogleraar Aimee van Wynsberghe, die duurzame ontwikkeling omschrijft als voorzien in de behoeften van het heden, zonder die van toekomstige generaties te ondermijnen. Bij elk nieuw datacenter zouden we ons volgens hem moeten afvragen welke systemen we ermee in stand houden, voor wie die werken en welke maatschappelijke belangen ze dienen.
Wanneer een datacenter vooral ten dienste staat van één niet-Europese commerciële partij, verschuift de discussie van de vraag hoe energiezuinig het gebouw is naar fundamentelere vragen. Draagt deze infrastructuur bij aan een rechtvaardige en toekomstbestendige digitale ontwikkeling? Versterkt zij de economische en politieke veerkracht van de regio, of vergroot zij juist bestaande afhankelijkheden?
In heel Europa groeit het besef dat digitale infrastructuur sterk afhankelijk is geworden van een handjevol Amerikaanse technologiebedrijven. Van Kersbergen vindt daarom dat gemeenten moeten kunnen meebeslissen over de voorwaarden waaronder dit soort infrastructuur wordt toegestaan. De kernvraag voor de Amsterdamse gemeenteraad is volgens hem welke digitale infrastructuur de stad wil faciliteren, samen met de provincie en andere bestuurslagen, en onder welke voorwaarden.
Als er ruimte komt voor een nieuw datacenter, dan moeten daar volgens hem heldere publieke randvoorwaarden tegenover staan: transparant energiegebruik, aantoonbare maatschappelijke meerwaarde en expliciete ruimte voor Europese of publieke alternatieven. Zoals Van Kersbergen concludeert, wordt de toekomst van Amsterdam als digitale stad niet alleen bepaald door hoeveel data er wordt opgeslagen, maar vooral door wie er de controle over heeft, en in wiens belang die infrastructuur wordt ingericht.
Lees ook
