Peter Bosman, onderzoeker en leider van de Evolutionary Intelligence groep bij het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI), is genomineerd voor de Huibregtsenprijs 2026. De nominatie is een erkenning voor zijn werk aan AI-gebaseerde algoritmen die worden ingezet om bestralingsplannen te optimaliseren voor kankerpatiënten die brachytherapie ondergaan.
Bosman is één van zes genomineerden, geselecteerd uit 33 voordrachten. De jury omschrijft zijn oeuvre als indrukwekkend vanwege de brede toepasbaarheid en de toegankelijkheid van het onderzoek voor een breed publiek. Volgens het juryrapport laat Bosman zien hoe wetenschap in verbinding kan worden gebracht met de maatschappij. De winnaar wordt bekendgemaakt tijdens de Avond van Wetenschap & Maatschappij op 8 oktober 2026 in de Pieterskerk in Leiden.
Naast zijn rol bij CWI is Bosman deeltijdhoogleraar aan de TU Delft. Hij ontwikkelde het algoritme dat ten grondslag ligt aan BRIGHT, een AI-systeem dat artsen ondersteunt bij het opstellen van bestralingsplannen voor patiënten die brachytherapie, ook wel inwendige bestraling, krijgen. Brachytherapie wordt vooral toegepast bij prostaat-, baarmoederhals- en borstkanker. Bij deze behandeling krijgt de patiënt tijdelijk een implantaat nabij de tumor, waarna een radioactieve bron via het implantaat op verschillende posities even stilstaat. Hoe lang de bron op een bepaalde plek stilstaat, bepaalt hoeveel straling op die plek wordt afgegeven. Het doel is de tumor zo gericht mogelijk te bestralen en tegelijkertijd gezond weefsel te ontzien.
Voorheen werd dit planningsproces handmatig uitgevoerd door een team van een arts, een klinisch fysicus en een laborant. Bij prostaatkanker kon dit proces tot een uur duren, terwijl de patiënt met het implantaat reeds ingebracht op de behandeltafel lag te wachten. BRIGHT genereert in enkele seconden een reeks behandelopties, variërend van plannen die een zo groot mogelijk deel van de tumor bestralen tot plannen die gezond weefsel maximaal sparen. Het systeem zoekt daarbij naar de meest relevante afwegingen tussen beide doelen, zodat artsen snel een helder overzicht krijgen van de beschikbare opties.
De huidige versie van BRIGHT is breder inzetbaar dan de oorspronkelijke versie en kan behandelplannen opstellen voor alle vormen van kanker waarbij brachytherapie wordt toegepast. Een eigen gebruikersinterface stelt artsen in staat de geoptimaliseerde plannen direct te inspecteren en binnen enkele minuten meerdere goede opties te selecteren en met elkaar te vergelijken. Zo kan het behandelteam sneller de beste afweging maken en de patiënt behandelen, terwijl de wachttijd op de behandeltafel aanzienlijk afneemt.
BRIGHT wordt inmiddels toegepast in klinieken in Nederland, Denemarken, Oostenrijk, de Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland. CWI werkt op dit gebied nauw samen met Amsterdam UMC en het Leids Universitair Medisch Centrum, en BRIGHT wordt in Amsterdam UMC gebruikt in de klinische praktijk. Bosman benadrukt dat de ontwikkeling van BRIGHT een teamprestatie is: artsen, klinisch fysici, laboranten en onderzoekers hebben er gezamenlijk aan gewerkt.