Online nieuws lezen zonder de tussenkomst van Amerikaanse techbedrijven is vrijwel onmogelijk geworden. Nieuwsorganisaties zijn sterk verweven met bedrijven als Google, Microsoft, Meta en OpenAI, wat democratische en economische risico’s met zich meebrengt. Hannes Cools, universitair docent communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, ziet die afhankelijkheid als een urgent probleem en werkt aan een meer zelfstandige digitale toekomst voor de journalistiek.
Cools omschrijft de situatie van nieuwsmedia treffend: zij hangen aan een digitaal infuus, en als dat infuus in buitenlandse handen is, raakt dat niet alleen de mediasector zelf, maar ook de democratie. Toen Donald Trump in 2024 opnieuw aantrad als president van de Verenigde Staten, groeide het besef bij Nederlandse redacties dat hun afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven aanzienlijke risico’s met zich meebrengt. Servers, cloudsystemen en software zijn grotendeels in handen van een klein aantal commerciële partijen, die daarmee invloed kunnen uitoefenen op de toegang tot informatie.
Cools illustreert dit risico met een concreet voorbeeld uit de rechtspraak. Een rechter van het Internationaal Strafhof in Den Haag verloor plotseling de toegang tot zijn e-mailaccount, omdat Microsoft hem had geblokkeerd. Hoewel dit voorbeeld uit een andere pijler van de democratie komt, toont het aan hoe kwetsbaar organisaties zijn wanneer zij afhankelijk zijn van externe commerciële partijen. Dezelfde dynamiek kan zich voordoen in de journalistiek, waardoor de waakhondfunctie van de pers steeds verder onder druk komt te staan.
Naast democratische risico’s zijn er ook economische gevaren voor nieuwsorganisaties. Zoekmachines en sociale mediaplatforms bouwen steeds vaker AI-lagen bovenop zoekresultaten, waardoor gebruikers minder snel doorklikken naar nieuwssites. Platforms als Meta zijn er daarnaast op gericht gebruikers op hun eigen platform te houden, wat het bezoekersaantal van nieuwssites verder doet dalen. De verwachting is dat dit de komende jaren een significante impact zal hebben op het bereik van journalistieke organisaties.
Cools werkt nu samen met onder andere De Correspondent en Follow The Money aan een project dat redacties meer digitale autonomie moet geven. Het doel is niet om alle diensten die momenteel door Amerikaanse bedrijven worden geleverd zelf te vervangen, maar om te onderzoeken welke organisaties, platforms en tools beter aansluiten bij de waarden die nieuwsorganisaties nastreven. Cools is als universitair docent verbonden aan het AI, Media and Democracy Lab van de UvA en heeft eerder samengewerkt met redacties als de BBC en de NOS, en mediabedrijven als DPG en Mediahuis.
Lees ook
