Het perspectiefstuk is geschreven door Natali Helberger (Universiteit van Amsterdam), José van Dijck (Universiteit Utrecht) en Claes H. de Vreese (Universiteit van Amsterdam). Samen brengen zij expertise mee uit de rechtswetenschap, mediastudies en politieke communicatie, waarbij hun gezamenlijke bijdrage de bredere betekenis van de AI-regelgeving voor Europa’s democratische toekomst centraal stelt.

De auteurs schetsen hoe Europa de afgelopen jaren een uniek regelgevend raamwerk heeft opgebouwd, bestaande uit de GDPR, de Digital Services Act, de Digital Markets Act, de Data Act en de AI Act. Volgens hen vormt dit pakket een instrument om machtsconcentratie te beperken, publieke waarden te beschermen en alternatieve technologische infrastructuren mogelijk te maken. De cruciale vraag is nu of Europa de regels ook daadwerkelijk toepast, juist in een periode waarin sommige bedrijven aandringen op uitstel of versoepeling.

In het stuk wordt benadrukt dat handhaving essentieel is voor zowel technologische als democratische soevereiniteit. Een stabiel regelgevend kader ondersteunt innovatie door risico’s voor investeerders te verkleinen, professionals in zorg, landbouw en media duidelijkheid te bieden en het vertrouwen van burgers te vergroten. Zonder vraag naar AI-technologie die binnen Europese waarden past, blijft technologische soevereiniteit volgens de auteurs kwetsbaar.

Daarnaast stellen zij dat democratische digitale soevereiniteit verder gaat dan het stimuleren van “AI gemaakt in Europa.” Het vraagt om technologie die aansluit bij Europese normen zoals interoperabiliteit, open standaarden, duurzaamheid en respect voor fundamentele rechten. Ook benadrukken zij dat sterke publieke instituties noodzakelijk zijn: overheden, toezichthouders, wetenschappers, journalisten en maatschappelijke organisaties moeten voldoende capaciteit hebben om technologiebedrijven te controleren.

Tot slot pleiten de auteurs voor een aanvullend Continental AI Democracy Action Plan dat de democratische weerbaarheid vergroot en de institutionele capaciteit versterkt. Alleen dan kan Europa volgens hen autonoom opereren en zijn digitale toekomst zelf vormgeven.